"هوره" مادر آوازهاي ايراني
در ميان انواع بي نظير مو سيقي کردي هوره و شمشال از همه قديمي ترند و موسيقي کردي را از لحاظ قدمت مي توان به دو گروه تقسيم کرد:گروه اول مو سيقي با ستا ني که با عنا ويني چون هوره، مور، لوره، سيا چمانه (سياه چشمان) و نغمه هاي سما عي سنتي شنا خته مي شوند که اين مو سيقي عمو ما بدون کلمات اضا في در اشعار ده هجا يي استوار است.نوع آييني اين موسيقي مرثيه گون و وصف حال آن را حقيقي و نوع غنايي آن را مجازي مي خوانند.
گروه دوم در بر گيرنده هاي مقاماتي چون سمد لچکي، الله ويسي، کوچه باغي، سمد مسگري و ترانه هاي ملوديک و... است که بر اشعار مجازي و گاه عروضي استوار است.
هوره بيش از شش هزار سال قدمت دارد و مي توان از ان به عنوان مادر اواز هاي ايراني ياد کرد .هوره از نظر لغوي از وا جه خور به معناي خو رشيد گرفته شده که مورد استفاده گاتاهاي زرتشتي بوده و در مراسم راز و نياز با خداوند مورد نيايش بو ده است.
هوره نوعي آواز بلند است که وضعيت تراژديک دارد يا گو نه اي تراژدي است در نتيجه مي توان اين آواز را باز گو کننده وقايعي دانست که انسان را تحت تاثير قرار داده و يا آدمي را به شوق آورده و وجدي وصف نا پذير را بر شنونده مستو لي مي سازد. پس هوره آوازي است که در شادي و عزا معمول بو ده است. کرد ها به هنگام جنگ و نبرد با بيگانگان نيز از اين اواز استفا ده مي کردندو زمينه هجان هاي عمومي را فرا هم مي آوردند هوره در مرا سمات شا دي آفرين خوا نده مي شود در سوگ هم به کار مي رود. تحقيقات انجام شده پيرا مون پيدا يش هوره به اين صو رت است که هوره کو تاه شده وا ژه اهوره است که در گذشته هاي دور مردم با خوا ندن آن به ستا يش اهورامزدا مي پر دا ختند لا زم به ذکر است کسي که فن خوا ندن هوره را بلد است به هوره چر معروف است که به معني کسي است که اهو را مزدا را صدا مي زند.
اما انواع آوازهاي هوره(چهارده نوع)به دين شرح است: پا موري-لوري چر- قا چاق چي- صو را نه- قلو زي چه- دو دانگي-غريبه چر- اکبر خواني- يک دنگي- ارکووازيچر-هيسوار-يو سوف کلوزر و عزيزتيکش.
هوره از ريتمي آزاد پيروي مي کند و اشعاري که در آن خوانده مي شود به صورت هجايي و بر وزن مستفعلاتن مستفعلاتن مستفعلاتن مستفعلاتن بوده که گا هي هوره چر آنها را به صورت في البداهه مي سرايد.در ابتدا از اين آواز براي خوا ندن متون مقدس ايران با ستان اسفاده مي شد اما به مرور زمان مضا ميني ديگر همچون عا شقانه ،کوچ، هجران،و غيره وارد آن شد.
تاريخ نويسان و مو سيقي دانان معروف جهان نوشته اند که کردستان مهد تمدن مو سيقي جهان به حساب مي آيد چناتکه گزنفون تا ريخ نويس يوناني در اين باره نوشته است: " در سال چهار صد و يک قبل از ميلاد بعد از حمله به ايران و شکست ايرا نيان هنگا مي لشکر يونان قصد با زگشست از کردستان را داشت کرد ها با خوا ندن نغمه ها و سرو د هاي دسته جمعي يو نيان را مورد حمله قرار دادند.گزن فون افزو ده است که چگو نه کرد ها در ان زمان با هنر مو سيقي اشنا يي دا شتند و حتي از ان در جنگها استفا ده مي کردند.
"همچنين به عنوان مثال در وژه نا مه مو سيقا يي فاسکه که در فرا نسه منتشر مي شود آمده است : " سر زمين ميزاپتا ما جا يگاهي که کرد ها اکنون د ران سکو نت دارند قديمي ترين مهد مو سيقي جهان بو ده است."
قوم کرد به عنوان يکي از قديمي ترين اقوام اريايي به علت بهره بردن از فر هنگ غني داراي اصلي ترين مو سيقي و ملو دي هاي جا ودان و بزرگ است.
براي دست يابي به غناي اين مو سيقي بايد از زرتشت و آيين يا رسان شروع کرد زيرا اگر کرد خود را وارث تمدن ماد مي داند زرتشت نوه به حق ماد ها است و پيروان آيين يارسان نيز کرد مي با شد که به لهجه گو را ني (شا خه اي از زبان کردي) سخن مي گو يند.
بر اساس کتا بهاي قديمي اهل حق(يارسان)هنر مو سيقي از زمانهاي قديم مورد تو جه مردم اين آيين بو ده است.در کلام خزانه(پرديور) از قديم ي ترين و کتا بهاي مذهبي اهل حق آمده است: " زما ني که خدا وند قصد داشت رو ح را در کالبد آدم بدماند روح در کا لبد او قرار نگرفت تا اينکه بعد از چهل روز خدا وند به بنيا مين دستور دادکه روح را در کا لبد ادم بد ما ند و بنيا مين اوازي براي روح خواند و روح در کا لبد ادم جاي گرفت. پس مو سي قي کردي (هوره) در ميان مردم کردستان داراي پيوند نا گسستني با زندگي روز مره است."
بسياري از صا حب نظران کرد معتقدند که مو سيقي کردي اصيل ترين مو سيقي ايرا ني است. که با گذشت قرن ها ويزگي هاي خود در فولکلو ر عا مه مردم حفظ کرده است .
از جمله ساز هاي را يج در مو سيقي کردي ني، سرنا، نايه، دهل، تنبک،تنبوروکمانچه است.هوره از ديگر شيوه هاي مو سيقي کردي مي با شد اين آواز يک مقام بسيار زيبا است که در سوگ و ما تم غريبي و عزاداري به شيوه هاي مليح و متين به گوش شنونده مي رسداين آواز بيشتر درميان مردماني با لهجه کلهري(شاخه اي از زبان کردي) رايج مي با شد از جمله درمناطق کر مانشاه ،ايلام ،لرستا ن و نيز خانقين درکردستان عراق .
لاووک يا لاوژه از ديگر آواز هاي کردي مي باشد که از ترا نه هاي کلاسيک کردي سر چشمه گرفته است و در ميان کرد هاي خراسان(با لهجه کرمانجي اززبان کردي) به مقامهاي "لو "و" هي له لوشوان "خوا نده مي شود و مخصوص زنان است اين آواز در تمام مناطقي که با لهجه کر ما نجي از زبان کردي حرف مي زنند رايج است .
چمري نيز از آوازهاي مو سيقي کردي است ، که به پاس تجليل از وجود با ارزش از دست رفته ايي اجرا مي شود.اين آواز به معناي شيون عزاو نهال قامت خم شده است و در منا طق مختلف ايلام لرستان کر ما نشاه طرفداران زيا دي دارد.
آواز هوره در داخل دستگاه هاي مو سيقي يا يي ايرا ني جاي نمي گيرد و يک دستگاه خاص را مي طلبد.علت مصو نيت اين آواز اينست که مقامها و آوازهايش باز مانده مو سيقي غني گاتاهاي زرتشت است و هجاي اين شعر نيز در رديف هاي عروضي جاي نمي گيرد و بالاخص شرايط جغرافيايي اين مردم و آغوش گرمشان ما نند سپري اين آواز ها را حفظ کرده است پس مي توان نتيجه گرفت مو سيقي کردي و بالاخص هوره داراي ويزگي غنا ريشه و اصا لت بو ده است.و به صو رت سينه به سينه نقل شده است.
منابع:
1- نشريه تريفه شماره4 دانشگاه اراک
2 – تنبور از دير باز تا کنون نو شته استاد سيد خليل عالي نژاد
3- فرهنگ ساز ها نو شته حسين علي ملاح
-5 chope.persionblog.com
6 - jowan22.persionblog.com
بهمن بهرامی - کارشناسی علوم اجتماعی - دانشگاه تربیت معلم کرج
